ΑΣΚΛΗΠΙΟΣ-ΧΕΙΡΩΝ

Όταν ο Απόλλων πήρε το βρέφος-Ασκληπιό από την ψυχορραγούσα Κορωνίδα έπρεπε να το δώσει κάπου ώστε να ανατραφεί όπως αρμόζει στον γιό ενός Θεού. Έτσι ο Ασκληπιός βρίσκεται στον Κένταυρο Χείρωνα που όπως φαίνεται και γενικότερα στην Προϊστορία, ο Χείρων αποτέλεσε σημείο αναφοράς στην ανατροφή πολλών ηρώων… Ποιος όμως ήταν ο Κένταυρος Χείρων;

Η Φιλύρα μια από τις Ωκεανίδες, «Ωκεανίς Φιλύρα», ήταν η μητέρα του σοφού Κενταύρου και πατέρας του ο Κρόνος: «Εγένετο δε και Κρόνου και Φιλύρας Χείρων διφυής Κένταυρος…»( Απολλοδώρου  «Βιβλιοθήκη», Βιβλίο Α΄, κεφ. 2, παρ. 4). Η Φιλύρα ήταν θεότητα της ανάρρωσης, της ευωδίας, της γραφής και της ομορφιάς αλλά και των αρωμάτων.

Όταν ο Κρόνος, που είχε ερωτευτεί την Φιλύρα, έγινε αντιληπτός από την σύζυγό του Ρέα, μεταμορφώθηκε σε άλογο, και αυτή η μεταμόρφωση έδωσε στον Χείρωνα την διφυή του μορφή. Αν και οι υπόλοιποι Κένταυροι που αναφέρονται στην Προϊστορία θεωρούνται ταραξίες, με άγριες διαθέσεις και μάλλον κάπως «πρωτόγονοι» με κτηνώδη ένστικτα, εν τούτοις ο Χείρων αποτελεί την εξαίρεση, αφού η παρουσία του αντιπροσωπεύει την αφθονία και την ευλογία όπως φαίνεται από το γεγονός ότι δίδαξε σε διάφορους ήρωες τις εν δυνάμει αγαθοεργές δυνάμεις του φυσικού κόσμου –τις τέχνες της αστρολογίας, της βοτανικής, της θεραπείας, του κυνηγιού, της πολεμικής τέχνης, κυρίως όμως την άσκηση των δικών τους πηγαίων εσωτερικών προσόντων και χαρισμάτων, κάτι που όχι μόνον τότε αλλά και πάντα θεωρούνται Θεία δώρα μέσω της κληρονομιάς του πατρικού κυττάρου… Και αφού τα «Θεία Δώρα» απλόχερα παραχωρούνταν σε κάποιους, έπρεπε μαζί με εκείνη την ευλογία να υπάρξει και η κατάλληλη εισαγωγή στην μαθητεία της καλλιέργειάς τους.

Ο Χείρων κατέχει μια εγγενή γνώση του φυσικού κόσμου και αυτή καλείται να περάσει δια της διδασκαλίας στους μαθητές του και φυσικά στον Ασκληπιό. Και η διφυής του μορφή, έτσι όπως ακριβώς την περιγράφει ο Απολλόδωρος, ενέχει μαζί με την σοφία (μορφή ανθρώπινη) και την αγριότητα της φύσης(άλογο). Όμως την ευγενή αγριότητα που λειτουργεί θετικά στην περίπτωση του Χείρωνος, που αν μη τι άλλο έρχεται μέσω της διφυούς του μορφής να «γεφυρώσει» το χάσμα ανάμεσα στην φύση και τον άνθρωπο(πολιτισμό), μέσω της διδασκαλίας διαβιβάζει τις ιδιότητες του φυσικού κόσμου προς ωφέλεια του ανθρώπου(πολιτισμού), όπως είπαμε.

Έτσι ο Ασκληπιός διδάσκεται από τον σοφό Κένταυρο την ιατρική, κληρονομικό χάρισμα εκ του πατρός του Απόλλωνος. Εδώ να σημειώσουμε πως ενώ ο Απόλλων είναι ο Θεός της θεραπείας εν τούτοις δίνει τον γιό του στον Χείρωνα να τον διδάξει. Διαπιστώνουμε λοιπόν την αναγνώριση της υπεροχής προς το «αρχέγονο» αφού ο Χείρων προϋπήρξε των Θεών του Ολύμπου.

Όλοι οι μαθητές του Χείρωνος διδάσκονταν το κυνήγι. Μέσω αυτού επετύγχαναν πρωτίστως την άσκηση του σώματος, την παρατήρηση της φύσης και τις ευεργετικές επιδράσεις της. Έτσι διαπλάθονταν τα σώματα εύρωστα, αλλά και ο νούς οξύνονταν από την παρακολούθηση των θηραμάτων κυρίως δε την παρατήρηση της φύσεως, όπως προείπαμε. Πολύ δε περισσότερο ο Ασκληπιός που ως γιατρός έπρεπε πρώτα ο ίδιος να είναι υγιής και δυνατός.

Ο Παντελής Ιωαννίδης, στο βιβλίο του « Η Άγνωστη Προϊστορία των Ελλήνων» γράφει περί της εκπαίδευσης των νέων της μυθικής Ελλάδας:

«Κατά τα τότε έθιμα, τα ελληνόπουλα άρχιζαν την μόρφωσή τους στα στάδια, στα γυμναστήρια και στα σχολεία, και συμπλήρωναν την εξάσκησή τους στα κυνήγια.
Στα σχολεία δυνάμωναν την σκέψη τους. Στα στάδια και στα γυμναστήρια χαλύβδωναν τα κορμιά τους, και στην ύπαιθρο κυνηγώντας λέοντες και αρκούδες, γιγάντωναν το ψυχικό τους σθένος. Έπρεπε να δαμάσουν την φύση στην αγριότερή της εκδήλωση, και να γίνουν ταχύποδες σαν τον Αχιλλέα και τον Έκτορα.
Ύστερα θα έρχονταν ο καιρός να γίνουν ήρωες στα πεδία των μαχών και διάσημοι στους ορίζοντες του Πνεύματος. Ο τίτλος του ενάρετου και γενναίου άνδρα, στην Ελλάδα, ήταν ζηλευτός.
«…Αρετή, γεμάτη κόπους για την γενεά των ανθρώπων, της ζωής εσύ ωραίο κυνήγι. Για να πεθάνει κανείς για σένα στην Ελλάδα τέτοιος θάνατος είναι ζηλευτός. Συ ρίχνεις στην ψυχή  μας πόθο ισοθάνατο, πιο μεγάλο κι’ από γονείς και από πλούτο…» ( Αριστοτέλης, ύμνος προς Ερμείαν, Δίδυμος Ι, στιχ. 36).
Γράφει ο Αριστοτέλης υμνώντας την ελληνική αρετή.»
( Παντελή Ιωαννίδη, « Η Άγνωστη Προϊστορία των Ελλήνων» εκδόσεις «ΔΙΟΝ» , σελ. 111).

ΓΕΝΝΗΣΗ ΑΣΚΛΗΠΕΙΟΥ μέρος Β'

Αλλά υπάρχει και  άλλη εκδοχή περί της γέννησης του Ασκληπιού. 

Η γέννηση αυτή συνέβη όταν ο Φλεγύας ο πατέρας της Κορωνίδας, πήγε ως κατάσκοπος στην Πελοπόννησο. Εκεί λοιπόν η Κορωνίδα γέννησε μυστικά τον Ασκληπιό, ενώ βρισκόταν στην Επίδαυρο. Η κόρη του Φλεγύα, αφήνει το βρέφος στο όρος Μύρτιο, το οποίο από το γεγονός αυτό αλλάζει ονομασία και στο εξής λέγεται Τιτθείον. Μια κατσίκα, απ’ το κοπάδι ενός βοσκού του Αρεσθάνα, που βρήκε το βρέφος, το θήλαζε και το σκυλί του βοσκού είχε αναλάβει τον ρόλο του φύλακά τους. Αναζητώντας όμως ο Αρεσθάνας την κατσίκα και τον σκύλο βρίσκοντάς τα «αγανακτήσας» όπως χαρακτηριστικά λέει ο Σταγειρίτης, όρμησε να σκοτώσει το βρέφος. Και τότε ήταν που ο Απόλλων έσωσε τον Ασκληπιό και τον πήγε στον Χείρωνα. (Ωγυγία, Αθ. Σταγειρίτου μέρος Ε’, Βιβλ. Γ’ κεφ. Θ’ , Περί Ιατρών).

Στην Αρκαδία ο μύθος έχει άλλη παραλλαγή, όπου ένας Αρκάς με το όνομα Αυτόλαος, βρίσκει το βρέφος στην περιοχή Θελπουσία της Αρκαδίας, το οποίο παίρνει και το δίνει σε μια γυναίκα την Τρυγόνα να το αναθρέψει. Το μνήμα αυτής βρίσκεται στην Θελπουσία κοντά στο Ιερό του Ασκληπιού. Και οι Μεσσήνιοι με την σειρά τους υποστηρίζουν ότι ο Ασκληπιός στην δική τους περιοχή γεννήθηκε. Εξ’ αιτίας αυτής της διαμάχης περί της καταγωγής του Μεγάλου Ασκληπιού, πάρθηκε ο χρησμός, που αναφέρουμε στην αρχή του κεφαλαίου "Περί Επιδαύρου", ο οποίος έλυσε μιας δια παντός το θέμα καταγωγής του, η οποία προσδιορίζεται στην Επίδαυρο.

Ο Ίσυλλος, ο Επιδαύριος ποιητής του 3^ου π.Χ. αι. και σε πλάκα του Ασκληπιείου της Επιδαύρου όπου βρέθηκαν έξι ποιήματά του, εκ των οποίων το ένα ήταν αφιερωμένο στον « Απόλλωνα και τον Ασκληπιόν», υποστηρίζει ότι ο Φλεγύας δεν ήρθε από την Θεσσαλία στην Πελοπόννησο αλλά ήταν από την Επίδαυρο.  Παντρεύτηκε όμως γυναίκα από την Θεσσαλία, την ωραία Κλεοφήμη, κόρη της Μούσας Ερατώς και του Μάλου.  Από την Κλεοφήμη ο Φλεγύας απέκτησε μια κόρη, την Αίγλη ( Άσγλη), η οποία ονομάστηκε Κορωνίς. Ο Απόλλωνας την είδε, την ερωτεύτηκε και κοιμήθηκε μαζί της. Από αυτή την ένωση γεννήθηκε ο Ασκληπιός.  Τα ποιήματα αυτά γραμμένα σε πλάκα ύψους 1,27 και πλάτους 0,53 τα βρήκε ο αρχαιολόγος Παναγής Καββαδίας, στις ανασκαφές  του 1884.  ( Πηγή   Παναγής Καββαδίας, « Το ιερόν του Ασκληπιού εν Επιδαύρω και η θεραπεία των ασθενών», Αθήνησιν, 1900.)

ΓΕΝΝΗΣΗ ΑΣΚΛΗΠΕΙΟΥ

Οι Φλεγύες μαζί με τους Ορχομένιους είχαν κοινό Συνέδριο και Βουλευτήριο αλλά στην συνέχεια αποστάτησαν και ανεξάρτητοι όντες λεηλατούσαν τις γύρω περιοχές με αρχηγό τους τον Φλεγύα, άνδρα ικανότατο στην στρατηγική και φιλοπόλεμο. Μόνος του λένε είχε έρθει στην Πελοπόννησο  για να κατασκοπεύσει τα εκεί πράγματα, αφού είχε μεγάλα σχέδια στο μυαλό του στα οποία συμπεριλαμβάνονταν και η περιοχή της Πελοποννήσου!!!

Μάλιστα τότε λένε πως η κόρη του Κορωνίς, γέννησε τον Ασκληπιό, στην Επίδαυρο. Να λοιπόν πως έγινε αυτό. 

Ο Απόλλων ήταν ερωτευμένος με την κόρη του Φλεγύα Κορωνίδα, την οποία άφησε έγκυο. Όμως ο πατέρας της που δεν γνώριζε τίποτα περί της εγκυμοσύνης της, την έδωσε γυναίκα του Ίσχυ του γιού του Ελάτου βασιλιά των Λαπήθων της Θεσσαλίας. 

 Ο Απόλλων όταν πήγε ο Κόρακας και του έφερε τα μαντάτα, τόσο πολύ στεναχωρήθηκε, αλλά κυρίως ζήλεψε, ώστε καταράστηκε τον Κόρακα να είναι μαύρος από τούδε και στο εξής (για τα κακά νέα που του έφερε) και ζήτησε από την αδερφή του την Άρτεμη να τοξεύσει την Κορωνίδα. Πριν όμως αφήσει την τελευταία της πνοή, η Κορωνίς, ο Απόλλων παίρνει το κυοφορούμενο από αυτήν παιδί του και το πηγαίνει στον Κένταυρο Χείρωνα στον οποίο αναθέτει την ανατροφή του.

Να σημειώσουμε εδώ πως ο Φλεγύας από τον μεγάλο του θυμό για τον θάνατο της κόρης του εξ’  αιτίας του Απόλλωνος, εκστρατεύει κατά των Δελφών. Και παρ’ όλο που ήρθαν προς υπεράσπιση του Ιερού τόπου οι Αργείοι με επικεφαλής τον Φιλάμμωνα (ποιητής, μάντης, μουσικός γιός του Απόλλωνος, για τον οποίο λένε ότι είναι αυτός που οργάνωσε τα μυστήρια της Δήμητρας στην Λέρνη), δυστυχώς οι Φλεγύες τους σκότωσαν όλους συμπεριλαμβανομένου και του Φιλάμμωνος. ( Παυσανίας, Η’ 36, 2).

"πόλις δὲ ἐγένετο ἥ τε ἐξ ἀρχῆς οἰκισθεῖσα ἡ Ἀνδρηὶς καὶ προσέκτισεν ὁ Φλεγύας ὁμώνυμον αὑτῷ, τοὺς τὰ πολεμικὰ ἀρίστους Ἑλλήνων συλλέξας ἐς αὐτήν. καὶ ἀπέστησάν τε ἀνὰ χρόνον ἀπὸ τῶν ἄλλων Ὀρχομενίων ὑπὸ ἀνοίας καὶ τόλμης οἱ Φλεγύαι καὶ ἦγον καὶ ἔφερον τοὺς προσοίκους: τέλος δὲ καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν συλήσοντες στρατεύουσι τὸ ἐν Δελφοῖς, ὅτε καὶ Φιλάμμων λογάσιν Ἀργείων ἐπ' αὐτοὺς βοηθήσας αὐτός τε ἀπέθανεν ἐν τῇ μάχῃ καὶ οἱ τῶν Ἀργείων λογάδες". 

Μετά από αυτήν την σύληση όμως, σφοδροί σεισμοί, συνεχείς κεραυνοί και λιμός έπεσε στις πόλεις των Φλεγύων ώστε χάθηκε όλο το γένος τους. Λίγοι που σώθηκαν πήγαν στην Φωκίδα, όπου έλεγαν πως τους τόξευσε ο Απόλλων:

«…το μεν δη Φλεγυών γένος ανέτρεψεν εκ βάθρων ο Θεός κεραυνοίς συνεχέσι και ισχυροίς σεισμοίς, του δε υπολειπομένους νόσος επιπεσούσα έφθειρε λοιμώδης,ολίγοι δε και εις Φωκίδα διαφεύγουσιν εξ΄αυτών…»( Παυσανίας, Η’ 36, 3).

Και ο Σταγειρίτης στην Ωγυγία: «…και εσώθησαν μόνον ολίγοι τινές,οίτινες μετώκησαν εις την Φωκίδα ,όθεν εμυθολόγησαν, ότι ετόξευσεν αυτούς ο Απόλλων…» Ωγυγίας μέρος ΣΤ’ , Περί ηρώων της Ελλάδος, βίβλος Β, κεφ. Ι. 

ΦΛΕΓΥΑΣ

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. 

Στον Παυσανία (βιβλ. Β’ κεφ. 26 παρ. 1), διαβάζουμε: 

« Κατά δε την Λήσσαν έχεται της Αργείας η Επιδαυρίων. Πριν ή κατ’ αυτήν γενέσθαι την πόλιν, επί το ιερόν αφίξη του Ασκληπιού, ταύτην την χώραν ούκ οίδα οίτινες πρότερον ώκησαν πριν Επίδαυρον ελθείν ες αυτήν, ού μην ουδέ τους απογόνους Επιδαύρου πυθέσθαι παρά των επιχωρίων εδυνάμην, τελευταίον δε πρίν ή παραγένεσθαι Δωριέας ες Πελοπόννησον βασιλεύσαι φασι Πιτυρέα Ίωνος απόγονον του Ξούθου, τούτον παραδούναι λέγουσιν αμαχεί την γην Δηιφόντη και Αργείοις…»

Μας λέει εδώ ο Παυσανίας, πως όσο και να ρώτησε για πληροφορίες για πριν τον Επίδαυρο, δεν μπόρεσε να βρει κάτι, ούτε καν τους απογόνους του. Αλλά αυτό που μετά σιγουριάς μαρτυρεί είναι πως ο τελευταίος βασιλιάς της Επιδαύρου πριν την κάθοδο των Δωριέων ήταν ο Πιτυρεύς  γιός του  Ίωνα απόγονου του Ξούθου. Από αυτόν μας λέει ο Παυσανίας παραδόθηκε η  Επίδαυρος, αμαχητί, στον Δηιφόντη και τους  Αργείους.

Άρα ο Ασκληπιός μένει ως σημείο αναφοράς για την Επίδαυρο και ως είναι φυσικό επόμενο η απαρχή για την ιστορικότητα του τόπου. 

Άς ξεκινήσουμε όμως από τον Φλεγύα, τον παππού του Θεού της Ιατρικής.   

Ο Φλεγύας αίρει την καταγωγή του από τον προπάτορα των Αιολών, τον Αίολο γιό του Έλληνα γιού του Δευκαλίωνα. Ο Έλλην έδωσε το όνομά του στους κατοίκους της Ελλαδικής που από τότε ονομάστηκαν Έλληνες. Ο Απολλόδωρος στην Βιβλιοθήκη λέει: 

«Έλληνος δε και νύμφης Ορσηϊδος Δώρος, Ξούθος, Αίολος, αυτός μεν ουν αφ’ αυτού τους καλουμένους Γραικούς προσηγόρευσεν Έλληνας, τοις δε παισίν εμέρισε την χώραν…» (Απολλοδ. Βιβλιοθ. Βιβλίο Α’ , κεφ. 7, παρ.3).

Μοίρασε την γη στα παιδιά του ο Έλλην και του Αιόλου του έλαχε η Θεσσαλία. Από την Εναρέτη την κόρη του Δηιμάχου ο Αίολος γεννά οκτώ παιδιά. Ο Σίσυφος, ο δεύτερος γιός του, πήγε στην Πελοπόννησο και συγκεκριμένα στην Κορινθιακή γη, όπου έκτισε την Εφύρα. Για την Εφύρα όμως διαβάζουμε στην Ωγυγία του Αθαν. Σταγειρίτου πως την έκτισε η Εφύρα η κόρη του Μύρμηκα ή του Ωκεανού: 

« Την δε Κόρινθο (Εφύρα), έκτισε το πρώτον η Εφύρα, η θυγάτηρ του Μύρμηκος, ή του Ωκεανού, και γυνή του Επιμηθέως…» ( «Ωγυγία» Αθαν. Σταγειρίτου, μέρος ΣΤ’, Βίβλος Β’ κεφ. Θ’ Περί Σισύφου και των απογόνων αυτού).

Και συνεχίζοντας ο Σταγειρίτης αναφέρει ποιοι βασίλεψαν στην Εφύρα έως τον Σίσυφο. Συγκεκριμένα λέει: 

«…βασιλεύσας ο Ήλιος εν αυτή, ωνόμασεν αυτήν Ηλιούπολιν. Έπειτα εβασίλευσεν  ο Αιήτης ο γιός του Ήλιου, μετ’ εκείνον ο Βούνος. Έπειτα ο Επωπεύς, και μετά τούτον ο Μαραθών, είτα ο υιός τούτου Κόρινθος ωνόμασεν αυτήν Κόρινθον. Αποθανόντος δε ατέκνου του Κορίνθου, εκάλεσαν οι Κορίνθιοι την Μήδειαν εξ’ Ιωλκού, και εβασίλευεν ο Ιάσων, αντ’ αυτής. Μετά δε την δυστυχίαν τούτων, εκάλεσαν τον Σίσυφον εις την βασιλείαν οι Κορίνθιοι…» ( «Ωγυγία» Αθαν. Σταγειρίτου, μέρος ΣΤ’, Βίβλος Β’ κεφ. Θ’ Περί Σισύφου και των απογόνων αυτού). Αναφέροντας ως  πηγή του ο Σταγειρίτης, το βιβλίο του Παυσανία «Κορινθιακά» και συγκεκριμένα βιβλίο Β’ ,κεφ.3, παρ. 10-11.

Ο Σίσυφος γεννά πέντε παιδιά τον Γλαύκο, πατέρα του Βελλεροφόντη, τον Κρέοντα, τον Ορνυτίονα, τον Θέρσανδρο και τον Άλμο που είναι ο παππούς του Φλεγύα. Ο Άλμος λοιπόν πήγε στην Βοιωτία όπου βασίλευε ο Ετεοκλής ο γιός του Ανδρέως που του έδωσε κάποιο μέρος της γης του να κατοικήσει. Από αυτόν τον Άλμο ονομάστηκαν οι κάτοικοι της περιοχής εκείνης Άλμωνες ή Όλμωνες αφού έτσι έλεγαν τον Άλμο ή Όλμο. Όπως και η πόλη που έχτισε και πήρε το όνομά του, αλλά και κάποιες ακόμη μικρότερες κώμες έτσι τις ονόμασαν. Γέννησε δύο κόρες την Χρύση και την Χρυσογένεια  ή Χρυσόγονη. Η Χρύση από τον Θεό Άρη γεννά τον Φλεγύα, ενώ η άλλη κόρη, η Χρυσογένεια από τον Θεό της θάλασσας Ποσειδώνα γεννά τον Μινύα που είναι και ο προπάτορας των Μινύων.

Ο Φλεγύας πήρε την βασιλεία του Ετεοκλή που πέθανε άτεκνος και ονόμασε την περιοχή Φλεγυαντίδα. Όπως μας πληροφορεί ο Παυσανίας πριν ονομαζόταν Ανδρηίς από τον Ανδρέως γιό του Πηνειού και πατέρα του Ετεοκλή. Αυτός λοιπόν όπως μας λέει ο Παυσανίας, είχε συγκεντρώσει τους πιο ανδρείους  και γενναίους άνδρες και έφτιαξε το γνωστό πολεμικό γένος των Φλεγύων. Οι οποίοι όμως ήταν θρασύτατοι και χαίρονταν πολύ τον πόλεμο όπως και στην Ιλιάδα από τον Όμηρο αναφέρεται σχετικά  για τον Άρη και τον Φόβο τον γιό του: 

« …τω μεν αρ’ εις Εφύρους πόλεμον μετά θωρήσσεσθον ηέ μετά Φλεγύας μεγαλήτορας…», δηλαδή ο Άρης και ο Φόβος ετοιμάζονταν για πόλεμο μαζί με τους Εφύρους και τους μεγαλόψυχους Φλεγύες…». Ομήρου «Ιλιάς» Ν. 301.

Οι Φλεγύες μαζί με τους Ορχομένιους είχαν κοινό Συνέδριο και Βουλευτήριο αλλά στην συνέχεια αποστάτησαν και ανεξάρτητοι όντες λεηλατούσαν τις γύρω περιοχές με αρχηγό τους τον Φλεγύα, άνδρα ικανότατο στην στρατηγική και φιλοπόλεμο. Μόνος του λένε είχε έρθει στην Πελοπόννησο  για να κατασκοπεύσει τα εκεί πράγματα, αφού είχε μεγάλα σχέδια στο μυαλό του στα οποία συμπεριλαμβάνονταν και η περιοχή της Πελοποννήσου!!!